18 uluslararası basın ve insan hakları örgütü; Türkiye’deki gazetecilerin vize süreçlerinde karşılaştığı uzun, keyfî ve engelleyici uygulamaların meslekî hareketliliği kısıtladığını açıkladığı.
Örgütler, Avrupa Birliği’nden kolaylaştırılmış bir “vize koridoru” talep etti.
Aralarında Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI) ve Avrupa Gazeteciler Federasyonu’nun (EFJ) da bulunduğu 18 basın ve insan hakları örgütü, AB’ye çağrı yaparak, Türkiye’deki gazetecilere yönelik mevcut vize politikalarının gözden geçirilmesini istedi.
Örgütler, yayımladıkları ortak mektupta, mevcut vize politikalarının Türkiye’deki gazetecilerin mesleki hareketliliğini ciddi biçimde engellediğini belirtti. “Vize politikaları Türk gazetecileri izole ediyor” başlıklı mektupta, AB’nin gazetecilere yönelik uzun, öngörülemez ve çoğu zaman keyfi bir vize süreci yürüttüğü vurgulandı.
Bu durumun AB’nin bağımsız medyayı destekleme taahhüdüyle çeliştiğinin ifade edildiği mektupta, Türkiye’de gazetecilerin “dezenformasyon” ve “terör” suçlamalarıyla hedef alındığı belirtildi. “Kolay bir vize süreci, gazeteciler için hayati bir çıkış yolu niteliğindedir” denildi.
Türkiye’deki gazetecilere yönelik kolaylaştırılmış bir “vize koridoru” oluşturulmasını talep eden örgütler, AB’ye somut adımlar atma çağrısı yaptı. Bu kapsamda gazeteciler için özel bir başvuru mekanizması oluşturulması, uzun süreli ve çok girişli vizelerin verilmesi, belge şartlarının freelance çalışma koşullarına uygun hale getirilmesi ve başvuru süreçlerinin hızlandırılması istendi.
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ ÖDÜLÜ’NÜ ALMAK İÇİN DAVET EDİLDİ, AMA GİDEMEDİ
Türkiye’deki gazetecilerin vize sürecinde yaşadıkları yeni değil.
Vize sorunu yaşayan gazetecilerden biri İsmail Eskin. Dünyanın en eski basın meslek örgütü olan Avusturya merkezli Concordia Basın Kulübü, her yıl 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü’nde verdiği Concordia Ödülü’ne, 2017 yılında, Türkiye’de cezaevinde bulunan gazetecileri layık gördü.
Basın özgürlüğü ve bilgi özgürlüğü konularında “olağanüstü gazetecilik başarısı” gösteren kişi ve kuruluşlara verilen bu ödülü alması adına da gazeteci Banu Güven ile Türkiye’den gazeteci İsmail Eskin Avusturya’ya davet edildi. Ancak Eskin’in Viyana’ya gitmek için yaptığı vize başvurusu reddedildi. Eskin, bu nedenle Avusturya Parlamentosu’ndaki ödül törenine katılamadı.
Concordia Basın Kulübü’ne göre ise Türkiye’deki diplomatlar, Eskin’in başvurusunu “Eskin’in sığınma talebinde bulunabileceği endişesi” gerekçesiyle reddetti.
Bundan bir ay sonra ise Eskin, Diyarbakır’daki sokağa çıkma yasakları ve IŞİD’in Kobanê’ye saldırıları sırasında yaşanan hak ihlallerine ilişkin Twitter hesabından yaptığı paylaşımlar gerekçe gösterilerek ve “terör örgütü propagandası yapmak” suçlamasıyla üç yıl bir ay hapis cezasına çarptırıldı.
ALMANYA RET GEREKÇESİNİ BİLDİRMEDİ
Spor spikeri, sunucu ve muhabir Sinem Ökten’in 2022’de hem Almanya hem de Fransa’ya yaptığı vize başvurularının reddedilmesi ise uluslararası basında gündem oldu.
Almanya ret kararına ilişkin gerekçe açıklamazken, Fransa ise Ökten’in ülkede kendini finanse edebileceğine veya seyahat sonunda Türkiye’ye döneceğine dair yeterli kanıt göremediklerini belirtti.
O dönem Reuters’a konuşan Ökten, “Spor spikeri olduğum için maçları takip etmek, röportaj yapmak, çekim yapmak için 50-60 kez yurt dışına çıktım. İlk kez böyle bir problem yaşıyorum. Sezon başladı ve bazı maçları yerinde takip etmem gerekiyor. İşimi yapabilmek için yurt dışına seyahat edebilmeliyim” dedi.
“KEYFÎ BİR ŞEKİLDE VİZE VERİLMİYOR”
Gazeteci Eda Narin de vize başvurusu reddedilen isimlerden.
2023’te İtalya için vize başvurusunda bulunan Narin, randevu süreciyle birlikte toplam beş ay bekledi. Ancak turistik amaçlı başvurusu, seyahatine yalnızca beş gün kala reddedildi.
Konsolosluk gerekçe olarak ise Narin’in “maddi kaynaklara sahip olduğuna ilişkin kanıtlayıcı belgeleri ibraz etmemesi”ni öne sürdü. Ancak o dönem bianet’e konuşan Narin, bunun mümkün olmadığını söyledi:
“Başvuru sırasında iData görevlisi bu belgeleri kontrol etti. Ben hesap dökümlerimi, maaş bordrolarımı ve birikimlerimi ibraz etmiştim. Daha önce Almanya’dan 6 aylık Schengen vizem var ve üç ay Almanya’da yaşadım.”
Kendisine keyfî bir şekilde vize verilmediğini söyleyen Narin, “Öznel sürecim dışında, birçok meslektaşımın gazetecilik faaliyetleri için yaptığı vize başvurularında da reddedildiğini biliyorum” dedi.
RUŞEN ÇAKIR: “BAŞKONSOLOS SORUN ÇIKARDI”
Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır ise henüz başvuru aşamasında “iyi olmayan bir muamele” ve “sorun”la karşılaşması üzerine başvurmaktan vazgeçti.
Brüksel’de bağımsız medya gündemiyle düzenlenecek bir toplantıya katılacak olan Çakır, başvurusunu Nisan 2022’de Fransa üzerinden yapmak istedi. Bunun için VFS Global isimli aracı kuruma giden Çakır, burada gördüğü muamele sonrası, ücretini ödemesine rağmen başvuru yapmaktan vazgeçti. Çakır, 12 Eylül 2022 tarihinde yayımlanan “Şu benim vize meselem!” başlıklı videoda, yaşananları şöyle anlattı:
“Bunun üzerine, yakından tanıdığım Fransız Başkonsolosunu telefonda aradım, ‘vize için geldik ama bize burada çok sorun çıkarıyorlar’ dedim. ‘Ben sizi arayacağım dedi’, aradı ve sonra o bize sorun çıkardı. Ben de ‘iyi o zaman’ dedim ve başvuru yapmadık.”
T24 Genel Yayın Yönetmeni Doğan Akın da 15 Haziran 2023 tarihinde yayımlanan “Schengen vizesi eziyeti için gazetecilere çağrı, AB başkentlerine mektup” başlıklı yazısında, vize sürecinde Almanya ve İsveç başkonsolosluklarından gördüğü muamele nedeniyle tıpkı Çakır gibi başvurmaktan vazgeçtiğini yazdı.
AB, 2009-2024 ARASINDA REDDETTİĞİ BAŞVURULARDAN 73 MİLYON EURO KAZANDI
Milliyet Gazetesi’nin haberine göre, 2024 yılında Türkiye üzerinden yapılan 1 milyon 173 bin 917 vize başvurusunun 170 bin 129’u reddedildi. Bu, başvuruların yüzde 14,49’u reddedildi demek. Vize talebi reddedilenlerden sadece başvuru için alınan toplam ücret ise 13 milyon 610 bin 320 euro oldu.
Son 16 yılda ise Türkiye üzerinden başvuru yapıp da başvurusu reddedilen kişi sayısı 1 milyon 48 bin 56 olarak kaydedildi. AB üye ülkelerinin bu kişilerden kazandığı para da toplam 73 milyon 886 bin euro, yani 3 milyar 197 milyon TL oldu.
Bununla birlikte, 2024’te en çok vize başvurusu yapan 10 ülke arasında Türkiye, Cezayir’in ardından ikinci sırada yer aldı.
YEŞİL PASAPORT TEKLİFLERİ KOMİSYONDA BEKLİYOR
Bununla birlikte, basın çalışanlarına yeşil pasaport verilmesine yönelik iki kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) İçişleri Komisyonu’nda bekliyor.
Bu kanun tekliflerinden ilki, 5 Ocak 2024’te Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkan Yardımcısı ve Kayseri Milletvekili İsmail Özdemir tarafından verildi. Diğeri ise 9 Ocak 2025’te Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca tarafından.
Tekliflerin bekletildiği İçişleri Komisyonu, Kasım 2024’ten bu yana toplanmadı. Eski İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun 14 Haziran 2023’te komisyon başkanı olarak seçilmesinden bu yana ise sadece bir kez, 7 Kasım 2024’te toplantı yaptı.
