Kitap

Roman kahramanı olarak gazeteci

“Medyanın bugün düştüğü duruma baktığımızda gazetecinin olumlu kahraman tipini oynamaya elverişli olduğu söylenemez”

Romanlarda anlatılan hayatın okuyucuda karşılık bulması için, roman kahramanlarının somut durumlarının, yani onların maddi güçlerinin, toplumsal ilişkilerinin, umut ve hayallerinin gerçekçi tasvir ve ayrıntılarla işlenmesi gerekir. İşte bu yüzden, romanlarda karşılaştığımız kişilerin yapmakla yükümlü oldukları işleri vardır. Maddi hayatın üretimi manevi hayatı öylesine belirler ki, pek çok romanda kişilerden çok onların meslekleri ve mesleki ilişkileri yerleşir hikâyelerin merkezine. Cumhuriyetin ilk dönem romanlarında meslekler özellikle öne çıkar. Türk aydınlarının yüklendiği kurucu ve kurtarıcı misyon gereği, romanlarda öğretmen, doktor, subay, mühendis, savcı gibi kişilerin yanı sıra, halkı bilinçlendirmeye elverişli bir mesleğin mensupları olarak gazetecilere de yer verilmiştir. Etkin bir kişidir gazeteci; omuzlarına yüklenen gerçekleri araştırma, sergileme, hesap sorma yükümlülüğü ile aydınlanma kadrosunun önemli bir aktörüdür. Aşağıdaki listede böyle bir anlayışın romana yansıdığı örneklerden öne çıkanları bulabilirsiniz.

Fazlı NECİP Külhani Edipler 1926
Yakup Kadri KARAOSMANOĞLU Hüküm Gecesi 1927
Kemal AHMET Sokakta Harp Var 1932
Reşat Enis AYGEN Gong Vurdu 1933
Burhan Cahit MORKAYA Dünkülerin Romanı 1934
Sabiha SERTEL Çitra Roy ile Babası 1936
Midhat Cemal KUNTAY Üç İstanbul 1938
Reşat Enis AYGEN Ağlama Duvarı 1949
Refik ERDURAN Yağmur Duası 1954
Kemal TAHİR Esir Şehrin İnsanları 1956
Mehmet SEYDA Ne Ekersen. 1959
Attila İLHAN Kurtlar Sofrası 1963
Celalettin ÇETİN Saat Altıda Gel 1965
Mehmet SEYDA Cinsel Oyun 1965
Reşat Enis AYGEN Sarı İt 1968
Muzaffer BUYRUKÇU Bir Olayın Başlangıcı 1970
Oktay RİFAT Bir Kadının Penceresinden 1976
Attila İLHAN Yaraya Tuz Basmak 1978

Listede yer almıyorlar ama popüler edebiyatta da -daha çok bilgili, görgülü, salon adamı özelliği öne çıkarılan- pek çok gazeteci figürü bulmak mümkün. Bu alandaki en unutulmaz isim, hiç şüphesiz, Ümit Deniz’in bir polis hafiyesi ya da milli istihbaratın bir elemanı gibi çalışan gazeteci tiplemesi Murat Davman’dı.

Aydınlanma idealleri darbeyle yok edilip kurtuluşu maddi kazançta bulan yeni bir kültürel iklime girildiği 80’lerden sonra,  medyaya ve medya çalışanlarına yer veren roman sayısında artış olması şaşırtıcı değil.  Medya ile edebiyatın yeniden buluşmasının birinci nedeni hiç kuşkusuz medyanın gündelik hayatımızda kapladığı ağırlıklı yer. İkinci neden ise edebiyatla medyanın coğrafi komşuluğu. Gazetecilikle yazarlık arasındaki mesafenin yakınlığı -roman tarihi boyunca ve roman yazılan her ülkede- iki mesleği iç içe geçirmiştir. Gazeteciler, özellikle köşe yazarları roman yazmaya soyunurken, doğal olarak köşelerini takip eden hazır bir okuyucu potansiyelini gözetiyorlar.

Böylelikle bizzat gazetecilerin elinden çıkma medya konulu romanlar çoğalıyor. Ancak birbirine yakın entelektüel mekânlarda üretilen gazete, dergi ve romanlar arasındaki ilişkinin nesnelliğini tartışmak gerekir. Medyanın bugün düştüğü duruma baktığımızda gazetecinin ilk dönem romanlarda yüklendiği olumlu kahraman tipini oynamaya elverişli olduğu söylenemez. Elbette hâkimler, savcılar, subaylar, öğretmenler, polisler, vb. için de geçerli bu söylediğim. Bundan böyle gazetecilik mesleğine ve medya kuruluşlarına eleştirel yaklaşan romanlara ihtiyaç duyuyoruz.

Aşağıdaki listede mesleğe daha gerçekçi bir perspektiften yaklaşan romanlar yer alıyor.

Leyla ERBİL Karanlığın Günü 1985
Erhan BENER Ortadakiler 1987
Ümit KIVANÇ Aşkın Bana Resimaltı 1988
Perihan MAĞDEN Haberci Çocuk Cinayetleri 1991
Ümit KIVANÇ Bekle Dedim Gölgeye 1991
Piraye ŞENGEL Gölgesiz Bir Kadın 1994
Vivet KANETTİ Kırık Zarlar 1997
Ayşe ÖNAL Kötülük Mektupları 1998
Sebahattin DEMİRAY Masalcı 1999
Tahir ABACI İkinci Adım 1999
Çetin YİĞENOĞLU Gasteci 2000
Baki KOŞAR Kilidi Sırlı Anahtar 2002
Barış BIÇAKÇI Veciz Sözler 2002
Tahsin YÜCEL Yalan 2002
Orhan Pamuk Kar 2002
Refik ERDURAN Domuz 2003
Selçuk ALTUN Kurşun Lezzeti 2003
Hıfzı TOPUZ Devrim Yılları 2004
İsmail GÜZELSOY Ruh Hastası 2004
Mehmet EROĞLU Kusma Kulübü 2004
Hasan Ali TOPTAŞ Uykuların Doğusu 2005
Hüsnü ARKAN Uzun Bir Yolculuğun Bittiği Yer 2005
Hıfzı TOPUZ Özgürlüğe Kurşun 2007
Müge İPLİKÇİ Kafdağı 2008
Sibel K.TÜRKER Meryem’in Bircik Hayatı 2008
Deniz UĞUR Gazeteci 2009
Ferhan ŞAYLIMAN Hiçlik 2009
Berin KARAKAŞ Üç Noktalar Sarayı 2010
Ece TEMELKURAN Muz Sesleri 2010
Yavuz EKİNCİ Tene Yazılan Ayetler 2010
Cumhur ORANCI Acı Düşler Bulvarı 2012

Son bir not olarak polisiye romanlarda Murat Davman’la başlayan geleneğin sürdüğünü eklemeliyim. Pek çok yazar dedektif rolünü polise bırakmaktansa bir gazeteciye vermeyi tercih ediyor. Bu da başlı başına bir yazı konusu olmayı hak eden bir eğilimdir.

A. Ömer Türkeş

A. Ömer Türkeş