8 yıl geçti sorunlar değişmedi: Kadın gazeteciler yaşadıkları şiddeti duyuramıyor

Görsel yapay zeka ürünüdür
Görsel yapay zeka ürünüdür
PAYLAŞ:

Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın 25 Kasım dolayısıyla hazırladığı araştırmaya göre, şiddet yaşadığını belirten 113 kadın gazeteciden yalnızca 18’i yaşadıklarını duyurabildi. Sekiz yıl arayla yapılan iki ankette de şiddeti uygulayan kişi sorulduğunda yöneticiler ilk sırada yer aldı. TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu üyesi Gülfem Karataş, eşitlik ve güvence talepleri için örgütlenme çağrısı yaptı.

Türkiye Gazeteciler Sendikası Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, 25 Kasım dolayısıyla kadın gazetecilerin iş hayatında yaşadığı ayrımcılık ve şiddeti araştırdı. 2018’de olduğu gibi 2026’da da şiddeti uygulayan kişi sorulduğunda ilk sırada yöneticiler var. Son ankette, şiddet yaşadığını belirten 113 kadından yalnızca 18’i yaşadıklarını duyurabildiğini söyledi.

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, 160 kadın gazeteciye iş hayatında karşılaştıkları ayrımcılığı ve şiddeti sordu. Komisyon bu araştırmayı ilk kez sekiz yıl önce, 8 Mart 2018’de yayımlamıştı. O ankete 221 kadın gazeteci katılmıştı.

Aradan geçen sekiz yılda kadınların şiddete karşı kazandıkları haklar ve bu hakları savunabildikleri alan daraldı. Türkiye, şiddete uğrayanları koruma yükümlülükleri getiren İstanbul Sözleşmesi’nden çekildi. Kadınların şiddete karşı sokağa çıktığı 25 Kasım eylemleri de yasak ve polis müdahalesiyle karşılaştı…

Aynı dönemde gazetecilerin çalışma alanı da daraldı. TGS’nin 2025–2026 Basın Özgürlüğü Raporu’na göre bir yılda 300’ün üzerinde gazeteci ceza davalarında yargılandı. Televizyon kanalları yayın durdurma cezalarıyla, internet haber siteleri erişim engelleriyle karşılaştı. Ekonomik daralma da istihdama yansıdı. Gazetecilik faaliyeti yürüten işletmelerde kayıtlı çalışan sayısı, 2020’den beri süren artışın ardından 2026’da düştü. TÜİK verilerine göre 2025’te gazetecilik ve enformasyon mezunları arasında işsizlik yüzde 9,5, genel işsizlik ise yüzde 8,3’tü.

Kadın gazeteciler bu koşullarda iş bulma ve işini koruma kaygısının yanı sıra işe alımda, ücrette ve terfide cinsiyet ayrımcılığıyla daha çok karşılaştı. Komisyonun araştırması, bu eşitsizliğin haber merkezinde nasıl işlediğini kadınların anlatımlarıyla gösteriyor. Bir gazeteci, kendi bulduğu özel haberin “Sen takip edemezsin” denilerek bir erkek muhabire verildiğini söylüyor. Bir başkası, çalıştığı platformda siyaset ve spor haberlerinin doğrudan erkeklere verildiğini anlatıyor.

İKİ ANKETTE DE YÖNETİCİLER İLK SIRADA

2018’de şiddeti kimin uyguladığı sorusuna yanıt veren 168 kadından 90’ı yöneticisini işaretledi. 2026’da da yöneticiler ilk sıradaydı. Soruyu yanıtlayan 121 kadından 55’i yöneticisinden, 35’i çalışma arkadaşından, 29’u patronundan şiddet gördüğünü bildirdi. Son ankette en sık bildirilen şiddet türü mobbing oldu. Şiddetin türüne ilişkin soruyu yanıtlayan 126 kadından 60’ı mobbing, 55’i psikolojik şiddet, 38’i sözlü şiddet yaşadığını söyledi. Bu sorularda birden fazla seçenek işaretlenebiliyordu.

Şiddeti duyurmak da iki araştırmada öne çıkan sorunlardan. 2018’de ilgili soruyu yanıtlayan 154 kadından 103’ü yaşadıklarını duyuramadığını söyledi. 2026’da şiddet yaşadığını bildiren 113 kadından 47’si yaşadıklarını duyuramadığını, 48’i kısmen duyurabildiğini, 18’i ise duyurabildiğini belirtti.

Yaşadığı şiddeti TGS ile paylaşmadığını söyleyenlerin oranı yüzde 93’ten yüzde 88,2’ye geriledi. Son ankette bu soruyu yanıtlayan 127 kadından 112’si yaşadıklarını sendikayla paylaşmadı. Komisyon, sonucu sendikanın şiddet karşısında kadın gazeteciler için bir başvuru adresi olmakta eksik kaldığının göstergesi olarak değerlendirdi. Sendikanın hukuki ve psikolojik desteğine ilişkin soruyu yanıtlayanların yüzde 35,5’i bu hizmetlerden haberdar olmadığını söyledi.

Oranlar ilgili sorulara verilen yanıtlara dayanıyor. Ücret, takdir ve ciddiye alınma başlıklarında farklı düzeylerde katılım bildiren yanıtlar birlikte değerlendirildi.

Düşük ücret aldığını belirtenlerin oranı iki anket arasında geriledi. 2026’da ücret sorusunu yanıtlayan 157 kadından 47’si aynı ya da benzer işi yapan erkeklerden daha düşük ücret aldığını, 14’ü bu ifadeye kısmen katıldığını söyledi. Bir katılımcı, çalıştığı televizyon kanalında tek kadın editör olduğunu ve erkek meslektaşlarından daha düşük maaş aldığını anlattı.

Karar alma kademelerinde de kadınların payı sınırlı. Raporda aktarılan, Basın İlan Kurumu kayıtlarına dayalı 2025 TÜİK verilerine göre kadınlar gazete, dergi ve internet haber sitelerindeki basın çalışanlarının yaklaşık yüzde 41’ini oluşturuyor. Haber müdürleri arasında ise kadınların payı yüzde 21,1.

“EVLİ, ÇOCUK YAPAR” DENİLEREK İŞE ALINMADI

Evliliğin meslek hayatını olumsuz etkilediğini ya da etkileyebileceğini düşünenlerin oranı 2018’de yüzde 58, 2026’da yüzde 53,5 oldu. Son ankete katılan bir gazeteci, biri kendisini görüşmeye çağıran bir televizyon kanalı olmak üzere iki işyerinden “Evli, çocuk yapar” denilerek ret aldığını anlattı. Bir başka gazeteci, iş görüşmelerinde kendisine çocuk yapıp yapmayacağının sorulduğunu söyledi.

KREŞ DESTEĞİ SAĞLANSIN


Çocuk bakımına ilişkin soruya yanıt veren kadın gazetecilerin yüzde 48,9’u kreş desteğini önemsediğini belirtti. Ev işleri ve çocuk bakımının eşit paylaşılıp paylaşılmadığı sorusunu yanıtlayan 120 kadından 74’ü “hayır” dedi. TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, kadın gazetecilerin bakım yükünü hafifletmek için erişilebilir kreş ve bakım hizmetleri sağlanmasını istiyor.

YAŞA DAYALI AYRIMCILIK

Yaşa dayalı ayrımcılık sorusunu yanıtlayan kadın gazetecilerin yüzde 63,5’i böyle bir deneyim yaşamadığını belirtti. Yaş nedeniyle ayrımcılıkla karşılaştığını anlatan bir katılımcı ise özellikle kendisinden yaşça büyük erkek meslektaşlarının mesleki yeterliliğini hafife aldığını, yaptığı işler görüldükçe bu tutumun zaman zaman değiştiğini söyledi.

TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, 2018’de de gündeme getirdiği eşit işe eşit ücret, yönetimde eşit temsil ve kreş taleplerini yineledi. Komisyon, medya kuruluşlarında mobbing, taciz ve şiddete karşı bağımsız başvuru mekanizmaları kurulmasını, yaşadıklarını bildiren gazetecilerin işten çıkarma ya da görev değişikliği gibi misillemelere karşı korunmasını istiyor.

EN SIK BİLDİRİLEN ŞİDDET TÜRÜ MOBBİNG

TGS’nin 2026 anketinde, iş hayatında karşılaştıkları şiddetin türüne ilişkin soruyu yanıtlayan 126 kadın gazeteciden 60’ı mobbing, 55’i psikolojik şiddet, 38’i sözlü şiddet yaşadığını belirtti. 11 kadın dijital şiddete, altı kadın fiziksel şiddete, altı kadın da cinsel şiddete maruz kaldığını bildirdi. Katılımcılar birden fazla şiddet türünü işaretleyebildi.

Yaşadığı şiddeti TGS ile paylaşmadığını söyleyenlerin oranı yüzde 88,2. Sendikanın desteğine başvurabileceğini belirten kadın gazetecilerin yüzde 45’i ise TGS’den dayanışma beklediğini söyledi.

TGS’nin 2026 araştırmasına katılan kadın gazetecilerin yanıtlarından:

  • Özel haberi elinden alındı. “Özel haberlerimi getirdiğimde haberi erkek muhabire vererek ‘Sen takip edemezsin’ denilmesi.”
  • Siyaset ve spor haberleri erkeklere verildi. “Daha önce kısa süreli çalıştığım bir platformda siyaset ve spor alanlarının direkt erkeklere yönlendirilmesi, kadınların fikri alınmaması bunu düşündürmüştü.”
  • Yöneticisinin tutumunu anlattı. “Erkek müdürün erkek çalışana mobbing’i ve bana karşı mobbing’i aynı değildi. […] Kadın olunca demediği kalmıyor.”
  • Haber kaynaklarıyla görüşürken taciz tehdidi yaşadı. “Haber kaynaklarıyla kurulan iletişimde sadece mesleki mesafeyi gözetmek yetmiyor, sürekli taciz tehdidi altında ve farklı tedbirler geliştirerek çalışmamız gerekiyor.”
  • Erkek meslektaşlarından düşük ücret aldığını söyledi. “Çalıştığım kanalda tek kadın editör olarak, erkeklerden daha düşük maaş alıyorum.”
  • İş görüşmesinde çocuk yapıp yapmayacağı soruldu. “Bazı iş görüşmelerimde çocuk yapıp yapmayacağım sorusuyla karşılaşıyorum.”
  • “Evli, çocuk yapar” denilerek geri çevrildi. “Evli çocuk yapar denilerek görüştüğüm iki yerden ret cevabı aldım. Üstelik kanal kendi çağırmasına rağmen…”

    “SESİMİZİN DAHA ÇOK ÇIKMASI İÇİN ÖRGÜTLENMEMİZ GEREK”

TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu üyesi Gülfem Karataş Türkiye Gazeteciler Sendikası Akademi binasında kadın gazetecilere hazırladıkların raporu sundu. Karataş sunumunda sekiz yıl arayla yapılan iki araştırmayı şöyle değerlendirdi: “Sekiz yıldır kadınların yaşadığı ayrımcılık ve şiddet değişmemiş durumda. Ama aynı zamanda sekiz yıldır mücadele de sürüyor.”

Kadın gazetecilerin eşitlik, dayanışma ve güvence mücadelesinin sürdüğünü vurgulayan Karataş, komisyonun eşit işe eşit ücret, yönetimde eşit temsil ve erişilebilir kreş taleplerini yineledi. Komisyon ayrıca dayanışma ağlarının güçlendirilmesini, kadınların şiddeti güvenle bildirebileceği bağımsız başvuru mekanizmaları kurulmasını ve başvuranların işten çıkarma ya da görev değişikliği gibi misillemelere karşı korunmasını istiyor.

Karataş, sendikanın bu talepleri toplu iş sözleşmesi süreçlerinde gündeme getirebilecek güce sahip olduğunu belirterek “Bu mücadeleyi büyütmemiz, sesimizin daha yüksek çıkması için örgütlenmemiz gerekiyor” dedi.

YAZAR HAKKINDA:

Yeni nesil medya ve gazetecilik sitesi. Gazetecilere yönelik bağımsız bir dijital platform olan Journo; medyanın gelir modellerine, yeni haber üretim teknolojilerine ve medya çalışanlarının yaşamına odaklanıyor, sürdürülebilir bir sektör için çözümler öneriyor.

JOURNO E-BÜLTEN

Great! We’ve received your information.

GÜNCEL HABERLER