Yerel basında ekonomik darboğaz, azalan muhabir istihdamı ve dijital yayıncılığın hız baskısı saha haberciliğini geriletiyor. Farklı kentlerden gazeteciler, haber merkezlerinin giderek masabaşı üretime yöneldiğini anlatırken, araştırmaya ve haber kaynaklarıyla doğrudan temasa ayrılan zamanın azaldığına dikkat çekiyor.
Yerel basında muhabirler giderek sokaktan uzaklaşıyor. Ekonomik darboğaz nedeniyle daralan haber merkezlerinde bir muhabirden gün içinde birden fazla haber üretmesi, sosyal medyayı takip etmesi, görüntü hazırlaması ve haberini hızla yayına yetiştirmesi bekleniyor. Haber kaynaklarıyla yüz yüze görüşmeye, bir konunun peşinden günlerce gitmeye ya da kentin görünmeyen sorunlarını araştırmaya ayrılan zaman ise giderek azalıyor. Öyle ki bazı yerel medya kuruluşlarında artık muhabir bile çalıştırılmıyor.
Sakarya’da bir gazetenin genel yayın müdürlüğünü ve internet haber sitesi sahipliğini yürüten Sezai Matur, kendi haber merkezlerinde de muhabir bulunmadığını anlatıyor. İzmir’de gazetecilik yapan Ozan Ekiz ise yerel basında saha haberciliğinin geldiği noktayı, “Günümüzde yerel medyada saha haberciliği kâtipliğe dönüşmüş durumda” sözleriyle özetliyor.
Peki, yerel basında muhabirlik neden masabaşına sıkışıyor? Ekonomik koşullar, azalan istihdam ve dijital yayıncılığın hız baskısı haberciliği nasıl değiştiriyor? Farklı kentlerde çalışan gazetecilerle konuştuk.
İzmir, Ankara, Sakarya, Diyarbakır, Kayseri, Gaziantep, Adana ve Eskişehir illerinde görev yapan gazeteciler, sahada bulunmanın haberin niteliği açısından önemine dikkat çekiyor. Ancak gazeteciler arasında muhabirin çalışma biçimine ilişkin farklı yaklaşımlar da mevcut. Kimi saha haberciliğini mesleğin vazgeçilmez unsuru olarak görürken, kimi de saha ile masabaşı çalışmasının birlikte yürütülmesi gerektiğini savunuyor.
HIZ BASKISI HABERİN DERİNLİĞİNİ ETKİLİYOR
Kayseri Haber internet sitesi muhabiri Feyza Sayar, saha haberciliğinin vatandaşların görüşlerini doğrudan öğrenme ve olayların farklı yönlerini görebilme imkânı sunduğunu belirtiyor. Sayar, dijital haberciliğin hız baskısının araştırma ve doğrulama süreçlerini geri plana itebildiğine dikkat çekiyor:
“Bence burada önemli olan, hız uğruna doğruluktan ve haberin niteliğinden ödün vermemek. Çünkü bir haberi ilk yayımlayan olmak kadar, doğru yayımlamak da önemli.”
Gaziantep Doğuş Gazetesi İmtiyaz Sahibi Aslı Emektar da dijitalleşmenin sağladığı olanakların doğru kullanılması gerektiğini vurguluyor. Emektar, haberin hızlı yayımlanması kadar doğrulanmasının da önemli olduğunu belirterek, şunları söylüyor:
“Gazetecilikte asıl değer, bir bilgiyi hızlıca paylaşmak değil, doğrulanmış bilgiyi kamuoyuna güvenilir şekilde ulaştırmaktır.”
Eskişehir Haber Ajansı (EHA) muhabiri Alperen Ata ise dijital habercilikte haberlerin hızla tüketildiğini, bir saat önce yayımlanan bir içeriğin bile güncelliğini yitirebildiğini söylüyor.
Ata’ya göre muhabirler, haber hazırlamanın yanı sıra editörlük ve yayımlama sorumluluklarını da üstleniyor.
Adana 5 Ocak Gazetesi internet editörü Eda Şebnem Gözde Nur Mamuk da muhabirlerden canlı yayın yapmalarının, sosyal medyaya görüntü aktarmalarının ve haber taslaklarını anında merkeze iletmelerinin beklendiğini belirtiyor.
Mamuk, bu çalışma düzeninin haberin arka planını araştırmaya ayrılan zamanı daraltabildiğine dikkat çekiyor.
SORUN YALNIZCA DİJİTALLEŞME DEĞİL, EKONOMİK KOŞULLAR
İzmir’de İz Gazete haber editörü ve muhabiri Ozan Ekiz, yerel basında saha haberciliğinin giderek daha fazla “rutin haberin” takibine dönüştüğünü düşünüyor.
Ekiz, özel haber çalışmalarının yerini günlük gelişmelerin ve yerel siyasetçilerin açıklamalarının takibinin alabildiğini belirterek mevcut durumu şöyle değerlendiriyor:
“Bence günümüzde yerel medyada saha haberciliği kâtipliğe dönüşmüş durumda. Yani bir özel haber uğraşısından ziyade daha çok rutin haber takibi, yerel politikacılarla olan bağ üzerine ilerliyor.”
Sakarya Gazeteciler Cemiyeti Başkanı, Söz Sakarya Gazetesi Genel Yayın Müdürü ve T54 haber sitesinin sahibi Sezai Matur ise saha haberciliğinin önündeki temel engellerden birinin ekonomik koşullar olduğunu söylüyor.
Matur, birçok basın kuruluşunda muhabir istihdamının azaldığını belirtiyor:
“Birçok basın kuruluşunda saha haberciliği yapılmıyor. Herkes masabaşı haberciliğe döndü. Yani muhabir çalıştıran basın kuruluşu sayısı çok azaldı.”
Matur, kendi haber merkezlerinde de muhabir bulunmadığını ve çalışmaların masa başında yürütüldüğünü aktarıyor.
Ekonomik gelirlerin giderleri karşılamadığı durumlarda kurumların muhabir istihdamından tasarrufa yöneldiğini ifade ediyor.
Adana Ceyhan’dan gazeteci-editör Bekir Uzel de ekonomik imkânsızlıkların saha haberciliğini zorlaştırdığını belirtiyor. Uzel, yerel basının Basın İlan Kurumu desteklerine erişiminin güçleşmesinin ve gazetelerin ekonomik sorunlarının saha haberciliğini de etkilediğini düşünüyor. Uzel’e göre sosyal medyada paylaşılan bilgileri doğrudan haberleştirmek, gazetecinin sahada bilgi toplamasının ve doğrulama yapmasının yerini tutmuyor.
MUHABİR SOKAKTA MI OLMALI, MASADA MI?
Ankara’da Yeni Ankara Gazetesi Haber Müdürü Hilal Bilici, muhabirin öncelikle sahada olması gerektiğini savunuyor.
Bilici, yerel gazetelerin ayrıntılı ve kapsamlı içerikler üretme potansiyeline sahip olduğunu, ancak canlı yayınlar ve kameralar aracılığıyla basın açıklamalarının uzaktan takip edilmesinin muhabirlerin haber kaynaklarıyla doğrudan temasını azaltabildiğini belirtiyor. Bilici, muhabirin nerede olması gerektiği sorusuna şu yanıtı veriyor:
“Kesinlikle sahada. Yoksa öbür türlüsü zaten editör olurdu, masabaşında çalışırdı.”
Ankara’da Yeni Ankara Gazetesi Haber Müdürü Hilal Bilici, muhabirin öncelikle sahada olması gerektiğini savunuyor.
Bilici, yerel gazetelerin ayrıntılı ve kapsamlı içerikler üretme potansiyeline sahip olduğunu, ancak canlı yayınlar ve kameralar aracılığıyla basın açıklamalarının uzaktan takip edilmesinin muhabirlerin haber kaynaklarıyla doğrudan temasını azaltabildiğini belirtiyor. Bilici, muhabirin nerede olması gerektiği sorusuna şu yanıtı veriyor:
“Kesinlikle sahada. Yoksa öbür türlüsü zaten editör olurdu, masa başında çalışırdı.”
Diyarbakır’da Amed Haber muhabiri Hamza Zeren de gazeteciliğin yalnızca masabaşında bilgi derlemekten ibaret olmadığını vurguluyor.
Zeren’e göre olayları yerinde görmek, vatandaşlarla konuşmak ve sorunları araştırmak mesleğin temel sorumlulukları arasında. Sosyal medyada yayılan doğrulanmamış bilgilerin hızla haberleştirilmesinin de araştırmacı haberciliği geri plana itebildiğini söylüyor.
Adana 5 Ocak Gazetesi’nden Mamuk, saha haberciliğinin önemini “Gazetecilik masada değil, hayatın aktığı yerde, sokağın tam ortasında yapılır” sözleriyle ifade ediyor.
Kayseri Haber’den Feyza Sayar ise iyi bir muhabirin hem sahada hem büroda çalışabilmesi gerektiğini düşünüyor. Sayar’a göre önemli olan yalnızca haber sayısı ya da yayına girme süresi değil, hazırlanan haberin kamuoyuyla paylaşılmaya değer olup olmadığı.
Eskişehir Haber Ajansı’ndan Alperen Ata da bazı haberlerde telefonla görüş almanın zaman kazandırabileceğini, bazı olaylarda ise doğrudan tanıklığın gerekli olduğunu belirtiyor.
Sakarya Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Matur da iki çalışma biçiminin birlikte yürütülmesi gerektiğini savunuyor:
“Dışarıya çıkmayan, içeriye kapanan bir muhabirin çok başarılı olması mümkün değil aslında.”
Matur, muhabirin sahada haber takip etmesinin yanı sıra masabaşında da haber hazırlayabilecek yetkinlikte olması gerektiğini ifade ediyor.
İz Gazete’den Ekiz ise tartışmaya gazetecilerin çalışma koşulları açısından yaklaşıyor. Uzun çalışma saatlerinin ardından muhabirlerden yeniden sahaya çıkmalarının beklenmesini eleştiren Ekiz, şöyle diyor:
“Bir kişi bazen bir önceki gün gece 3’e kadar haber takip ediyor. O kişiden bir sonraki gün yine sahaya çıkmasını beklemek, makineleştirmek oluyor bence o kişiyi.”
SAHA HABERCİLİĞİ NASIL GÜÇLENDİRİLEBİLİR?
Gazetecilerin değerlendirmelerinde çözüm önerileri; istihdamın artırılması, iş yükünün dengelenmesi, uzmanlaşma ve nitelikli habercilik için zaman ayrılması etrafında şekilleniyor.
Feyza Sayar, günlük haber akışıyla özel haber çalışmalarının mümkün olduğunca ayrı planlanmasını; ulaşım, ekipman ve teknik donanım ihtiyaçlarının karşılanmasını öneriyor. Alperen Ata ise muhabirlerin belirli alanlarda uzmanlaşmasının haber kaynaklarıyla daha güçlü ilişkiler kurmalarına ve konuları derinlemesine takip etmelerine katkı sağlayabileceğini düşünüyor.
Aslı Emektar, yerel basının ekonomik ve teknik imkânlarının geliştirilmesinin, muhabir sayısının artırılmasının ve araştırma gerektiren haberlere daha fazla zaman ayrılmasının önemini vurguluyor. Hamza Zeren ise kurumların gazetecilerle iletişimi güçlendirmesi ve sorulara zamanında yanıt vermesi gerektiğini belirtiyor.
Ekiz, yerel basının belediyeler ve yerel siyasetle kurduğu ekonomik ilişkilerden bağımsızlaşmasının önemine dikkat çekerken, Uzel Basın İlan Kurumu desteklerine erişimin kolaylaştırılmasını savunuyor.
