Çekya’da kamu televizyonu ve radyosunun finansmanını devlet bütçesine bağlayacak düzenlemeye karşı çıkan çalışanlara uluslararası destek geldi. Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın da imzaladığı ortak açıklamada, kamu yayıncılarının siyasi baskıdan bağımsız kalması istendi.
Çekya’da televizyon ve radyo için ödenen yayın ücretlerinin geleceği, halkın bağımsız habere erişimi üzerine bir mücadeleye dönüştü. Çalışanlar 3 Kasım için grev kararı alırken uluslararası gazetecilik örgütleri ve sendikalar dayanışma çağrısı yaptı.
Avrupa Gazeteciler Federasyonu’nun (EFJ) 2 Kasım’da yayımladığı ortak açıklamanın imzacıları arasında Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ), Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) ve Avrupa Yayın Birliği (EBU) de bulunuyor. Açıklamada, kamu yayıncılığının yurttaşlara ait olduğu vurgulanarak bağımsızlığı tehdit eden adımların geri çekilmesi istendi.
YAYIN ÜCRETİ YERİNE DEVLET BÜTÇESİ
Tartışmanın merkezinde, Çek Televizyonu (ČT) ve Çek Radyosu’nun (ČRo) finansmanını değiştiren yasa tasarısı bulunuyor. Hükümet, hanelerden alınan zorunlu yayın ücretlerini kaldırarak iki kurumu devlet bütçesinden finanse etmeyi öngörüyor. Yaklaşık yüzde 15 kaynak kesintisi getirecek düzenlemeyi savunan hükümet, tasarruf sağlanacağını ve editoryal bağımsızlığın korunacağını belirtiyor. Eleştiriler ise bütçeye bağımlılığın siyasi müdahaleyi kolaylaştıracağı üzerinde yoğunlaşıyor.
İktidar koalisyonu, tasarının ilk okumasını 24 Ekim sabaha karşı parlamentodan geçirdi. Ertesi gün Prag’ın Eski Şehir Meydanı’nda ve ülkenin farklı kentlerinde binlerce kişi kamu yayıncılarının bağımsızlığını savunmak için sokağa çıktı.
Ortak açıklamada, finansmanın her yıl siyasi iktidarın bütçe kararlarına bağlı olmasının haberler ve editoryal tercihler üzerinde baskı yaratabileceği uyarısı yapıldı.
ÇALIŞANLAR GREV KARARI ALDI
Kamu yayıncılarının çalışanlarını bir araya getiren Veřejnoprávně girişimi, 3 Kasım için tam günlük grev ilan etti. Girişimin temsilcileri, finansmanın devlete aktarılmasının her iki kurumun bağımsızlığını ve istikrarını tehdit edeceğini belirtiyor. Çalışanlar, eylemin haziranda yapılan protestodan daha görünür olacağını ve televizyon kanallarının tamamında etkisinin hissedileceğini duyurdu.
TARTIŞMA AYLARDIR SÜRÜYOR
Finansman değişikliğine yönelik itirazlar ekim ayında başlamadı. Avrupa Yayın Birliği, 16 Nisan’da yaptığı açıklamada, kamu yayıncılarının bağımsızlığının korunması için istikrarlı ve yeterli finansmanın önemine dikkat çekmişti. Birlik, bu büyüklükte bir değişikliğin şeffaf ve katılımcı bir süreçle değerlendirilmesini istemişti.
Çek Radyosu’nun haziranda yayımladığı bilgilendirme de hükümetin tasarıyı 15 Haziran’da kabul ettiğini, ancak mevcut yayın ücreti yasasının yürürlükte kalmayı sürdürdüğünü gösteriyor. Dolayısıyla parlamentodaki ilk okama, ücretlerin kaldırıldığı veya yeni sistemin yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor.
Bu arada Başbakan Andrej Babiš, zorunlu ücretler yerine gönüllü katkılarla garantili finansmanı birleştirecek başka bir model önerdi. Ancak garantinin kaynağı ve tutarı henüz netleşmiş değil. Mecliste ilk okuması tamamlanan tasarı ise devlet bütçesinden finansman öngörüyor.
AVRUPA KURALLARI BAĞIMSIZ FİNANSMAN İSTİYOR
Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası’nın 5. maddesi, kamu yayıncılarının editoryal ve işlevsel bağımsızlığının korunmasını şart koşuyor. Düzenleme, finansmanın önceden belirlenmiş şeffaf ve nesnel ölçütlere dayanmasını; yeterli, sürdürülebilir ve öngörülebilir kaynaklarla güvence altına alınmasını istiyor. Çekya’daki tartışmanın düğümlendiği nokta da bu kaynakların, gazetecilerin haber kararlarına siyasi müdahaleye kapı açmadan nasıl sağlanacağı.
Açıklamaya Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ), Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ), Avrupa Yayın Birliği (EBU), UNI Europa, Avrupa Kamu Hizmeti Sendikaları Federasyonu (EPSU), industriAll Avrupa Sendikası, Avrupa Polis Konfederasyonu, Kamu Medyası Birliği (Public Media Alliance), Avrupa Gıda, Tarım ve Turizm Sendikaları Federasyonu (EFFAT) ile Avrupa Parlamentosu üyesi Irena Joveva imza attı. Ulusal düzeydeki imzacılar arasında Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın (TGS) yanı sıra İtalya, Finlandiya, Hollanda, Almanya, Sırbistan, Hırvatistan, Danimarka, Fransa, Ukrayna, İspanya, Macaristan, Katalonya, Slovenya, Kosova, İsveç, Norveç, Arnavutluk, Rusya ve Kıbrıs’tan gazetecilik örgütleri ve sendikalar yer aldı.
